Gebelikte Beslenme ve Takviye Gıda
Gebelikte ve emzirme döneminde en önemli mikro besinler folik asit, demir, D vitamini ve iyottur.
Takviyeler bilinçsiz kullanılmamalı, hekim önerisiyle alınmalıdır.
Gebeliğe Hazırlık, Gebelik ve Emzirme Döneminde Beslenme ve Takviyelerin Önemi WHO ve T.C. Sağlık Bakanlığı Neler Öneriyor?
Gebelik öncesi, gebelik ve emzirme döneminde hangi vitamin ve mineraller öneriliyor?
D vitamini en düşük dozu ne olmalı?
İyot neden bebeğin zeka gelişimi için kritik?
Güncel rehberler ışığında anlattık.
Gebelik planlaması, gebelik ve emzirme dönemi, bir kadının hayatında besin ihtiyacının en fazla arttığı dönemdir.
Bu dönemdeki beslenme düzeni sadece anne adayının sağlığını değil, bebeğin organ gelişimini, beyin gelişimini ve doğum sonrası büyümesini de doğrudan etkiler.
Beslenmenin temeli her zaman yeterli ve dengeli doğal besinler olmalıdır.
Gıda takviyeleri ise, toplumda eksikliği yaygın olan veya ihtiyacı gebelikte belirgin şekilde artan mikro besinleri tamamlamak için hekim önerisiyle kullanılır.
Gebeliğe Hazırlık Dönemi:
Sağlıklı Bir Başlangıç İçin
Sağlıklı bir gebeliğin temeli, gebe kalmadan en az 3 ay önce atılır.
Folik Asit: Hem Dünya Sağlık Örgütü (WHO) hem de T.C. Sağlık Bakanlığı, nöral tüp defekti riskini azaltmak için gebe kalmayı planlayan tüm kadınlara, gebelikten 1 ay önce başlayıp gebeliğin ilk 12 haftası sonuna kadar günde 400-800 mcg folik asit takviyesini önermektedir.
Demir ve Sağlıklı Kilo: Gebelik öncesi ideal vücut kitle indeksi 18,5-24,9 aralığıdır.
Varsa kansızlığın gebelikten önce tedavi edilmesi, gebelik sürecini çok daha konforlu hale getirir.
D Vitamini ve İyot Deposu: Türkiye'de üreme çağındaki kadınlarda D vitamini ve iyot yetersizliği oldukça yaygın görülmektedir.
Gebe kalmadan önce bu değerlerin kontrol edilmesi önerilir.
Gebelikte Hangi Takviyeler Öneriliyor?
T.C. Sağlık Bakanlığı Doğum Öncesi Bakım Yönetim Rehberi ve WHO Antenatal Care Rehberi, her gebeye aynı takviyenin verilmesi yerine, ihtiyaca yönelik bir yaklaşım önermektedir.
Rutin Olarak Önerilen ve Takip Edilen Takviyeler
Demir ve Folik Asit
WHO, aneminin yaygın olduğu toplumlarda gebelere 30-60 mg elemental demir + 400 mcg folik asit önerir.
T.C. Sağlık Bakanlığı ise tüm gebelere 16. haftadan itibaren doğum sonrası 3. ayın sonuna kadar günde 40-60 mg elemental demir takviyesini rutin olarak önermektedir.
D Vitamini: En Düşük Koruyucu Doz Ne Kadar?
D vitamini, bebeğin kemik gelişimi ve annenin kemik sağlığının korunması için elzemdir.
• Kanda hedeflenen düzey: WHO'ya göre gebelikte 25(OH) D vitamininin 20 ng/mL (50 nmol/L) üzerinde olması yeterlilik olarak kabul edilir.
• Günlük alınması gereken en düşük koruyucu doz:
○ WHO, eksikliğin yaygın olduğu toplumlarda günde en az 200 IU (5 mcg) D vitamini takviyesini önermektedir.
○ T.C. Sağlık Bakanlığı ise Türkiye'yi D vitamini yetersizliğinin yaygın görüldüğü bir ülke olarak değerlendirir ve tüm gebelere 12. haftadan itibaren emzirme döneminin 6. ayı sonuna kadar günde 1200 IU (9 damla) D vitamini takviyesini önermektedir.
Alternatif olarak hekim kontrolünde 6 ayda bir 100.000 IU tek doz da uygulanabilmektedir.
Bu nedenle Türkiye'de bir gebe için en düşük koruyucu idame dozu olarak 1200 IU/gün kabul edilmektedir.
Kan düzeyi çok düşük saptanan gebelerde hekiminiz farklı bir tedavi dozu planlayabilir.
İyotun Önemi: Bebeğin Beyin Gelişimi İçin Neden Vazgeçilmez?
İyot, gebelikte üzerinde en çok durulması gereken minerallerden biridir.
İyot, bebeğin tiroid hormonlarının yapımında kullanılır. Tiroid hormonları ise bebeğin anne karnındaki ilk haftalardan itibaren beyin hücrelerinin çoğalması, sinir yollarının oluşması ve zeka gelişimi için doğrudan görev alır.
Gebelik ve emzirme döneminde yetersiz iyot alımı, bebeğin zihinsel gelişiminde geri dönüşü zor etkiler bırakabilir.Türkiye, özellikle İç Anadolu ve Karadeniz bölgelerinde hafif-orta derecede iyot eksikliği görülen ülkeler arasındadır.
Günlük iyot ihtiyacı:•
Normal dönemde: 150 mcg•
Gebelikte: 250 mcg•
Emzirme döneminde: 250-290 mcg
WHO ve T.C. Sağlık Bakanlığı ne öneriyor?
Her iki otorite de gebelik ve emzirme döneminde iyotlu tuz kullanımını temel olarak önerir.
Ancak sadece iyotlu tuz ile genellikle gebelikteki 250 mcg ihtiyaç tam olarak karşılanamaz.
Bu nedenle hekiminiz, beslenme durumunuzu ve yaşadığınız bölgeyi değerlendirerek, prenatal vitaminlerin içerisinde yer alan 150 mcg ek iyot desteğini önerebilir.
Süt, yumurta, yoğurt ve deniz ürünleri de iyot kaynaklarıdır.İyotta denge çok önemlidir.
Fazlası da tiroid fonksiyonlarını baskılayabileceği için yüksek doz iyot içeren yosun hapları gibi ürünler hekim önerisi olmadan kullanılmamalıdır.
Rutin Olarak Her Gebeye Önerilmeyen Takviyeler
WHO, bazı vitamin ve minerallerin her gebeye rutin olarak verilmesini önermemektedir.
Bu gruptaki takviyeler ancak hekim muayenesi ve kan tetkikleri sonucunda, ihtiyaç saptanması durumunda önerilir.
A Vitamini: WHO, gebelikte rutin yüksek doz A vitamini kullanımını önermez.
Günde 10.000 IU üzeri A vitamini alımı önerilmez. Karaciğer gibi çok yüksek A vitamini içeren besinlerin tüketimi bu nedenle sınırlandırılmalıdır.
E Vitamini, Çinko, Magnezyum, Probiyotikler: Bu takviyeler her gebeye rutin olarak önerilmez. Örneğin, diyetle kalsiyum alımı çok düşük olan ve preeklampsi riski yüksek gebelerde hekim 1,5-2 gr kalsiyum önerebilir.
magnezyum veya çinko desteği de ancak hekim değerlendirmesi sonrası gündeme gelir.
Çoklu Vitamin ve Mineral İçeren Takviyeler: WHO ve T.C. Sağlık Bakanlığı, demir ve folik asit dışındaki takviyelerin kullanımında hekim değerlendirmesini esas alır. Hekiminiz, beslenme yetersizliği, çoğul gebelik, vejetaryen beslenme veya emilim bozukluğu gibi durumlarda size özel olarak çoklu mikro besin içeren bir takviye planlayabilir.
Emzirme Döneminde Beslenme
Emzirme döneminde annenin enerji ihtiyacı artar ve günde yaklaşık 500 kcal daha fazla harcar. Bu dönemde yeterli protein, kalsiyum, sıvı ve iyot alımı büyük önem taşır.
• Demir takviyesi doğum sonrası 3 aya kadar,
• D vitamini takviyesi anne için 6. ay sonuna kadar 1200 IU/gün olarak,
• Bebeğe ise doğumdan itibaren 400 IU/gün D vitamini olarak devam ettirilir.
• İyotlu tuz kullanımına ve hekiminizin önerdiği iyot desteğine emzirme boyunca devam edilmesi, sütün iyot içeriğini korumak için önemlidir.
Sonuç
Folik asit, demir, D vitamini ve iyot, gebelik ve emzirme döneminin en kritik dört mikro besinidir. Bu süreçte en doğru yaklaşım, takviyelerinizi hekiminizin önerdiği doz ve sürede, düzenli kan kontrolleri ile kullanmanızdır.
Bu yazılar bilgilendirme amaçlıdır ve hekim tavsiyesi yerine geçmez. Size en uygun takviye planı için lütfen Kadın Hastalıkları ve Doğum Uzmanınıza danışınız.